เมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้ที่ไม่มีใครคาดคิด เสี้ยววินาทีแห่งความเป็นความตายมักตัดสินกันที่เส้นทางอพยพหลักอย่างบันไดหนีไฟที่ได้มาตรฐาน แต่รู้หรือไม่ว่าอาคารหรือสำนักงานที่คุณใช้อยู่ทุกวันมีโครงสร้างที่ปลอดภัยถูกต้องตามกฎหมายจริงหรือไม่ วันนี้ Sunny Emergency Light ผู้ผลิตและจัดจำหน่ายอุปกรณ์ไฟฉุกเฉินชั้นนำของไทย จะพาไปเจาะลึกมาตรฐานที่ถูกต้องตามกฎหมายและหลักวิศวกรรม เพื่อเสริมสร้างความปลอดภัยสูงสุดให้กับทุกชีวิตในอาคารอย่างมั่นคงและยั่งยืน
บันไดหนีไฟคืออะไร
บันไดหนีไฟ คือ เส้นทางสัญจรในแนวดิ่งสำหรับอพยพหนีภัยฉุกเฉินที่ถูกออกแบบและก่อสร้างขึ้นโดยเฉพาะ เพื่อใช้เป็นเส้นทางลำเลียงผู้ประสบภัยออกจากตัวอาคารลงสู่จุดปลอดภัยภายนอกได้อย่างรวดเร็วและปลอดภัยที่สุดเมื่อเกิดอัคคีภัย
ในภาวะปกติ ผู้ใช้อาคารมักคุ้นเคยกับการใช้ลิฟต์โดยสาร แต่เมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้ ระบบควบคุมลิฟต์จะหยุดทำงานหรือถูกสั่งการให้ลงมาจอดชั้นล่างสุดทันทีตามมาตรฐานความปลอดภัย ลิฟต์จึงไม่ใช่เส้นทางหนีภัย และบันไดหลักของอาคารมักเป็นโถงเปิดโล่งที่ควันพิษและความร้อนสามารถลอยผ่านขึ้นสู่ชั้นบนได้อย่างรวดเร็ว พระราชบัญญัติควบคุมอาคารจึงได้กำหนดให้บันไดหนีไฟต้องมีโครงสร้างปิดล้อม มีการกันไฟ และมีระยะหนีภัยที่เหมาะสม เพื่อทำหน้าที่เป็น “ปราการด่านสุดท้าย” ช่วยปกป้องชีวิตของทุกคนในยามคับขัน
สรุป 5 กฎหมายและมาตรฐานบันไดหนีไฟที่ถูกต้อง
ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 33 (พ.ศ. 2535) ฉบับที่ 47 (พ.ศ. 2540) และฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 รวมถึงมาตรฐานของวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) มีข้อกำหนดทางวิศวกรรมและสถาปัตยกรรมสำหรับบันไดหนีไฟไว้อย่างชัดเจน ดังนี้
1. ขนาดและความกว้างของบันไดหนีไฟ
- ความกว้างสุทธิ: บันไดหนีไฟภายในอาคารต้องมีความกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 90 เซนติเมตร (วัดจากขอบภายในที่ไม่รวมส่วนของราวจับที่ยื่นออกมา) เพื่อให้ผู้ใช้อาคารสามารถเดินลงได้อย่างเป็นระเบียบ ส่วนบันไดหนีไฟภายนอกอาคารต้องมีความกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร
- ลูกตั้งและลูกนอน: ลูกนอน (ระยะก้าวเหยียบ) ต้องมีความกว้างไม่น้อยกว่า 22 เซนติเมตร และลูกตั้ง (ความสูงของขั้นบันได) ต้องสูงไม่เกิน 20 เซนติเมตร เพื่อรองรับสรีระการเดินที่มั่นคงและลดความเสี่ยงต่อการสะดุดหกล้มขณะเร่งรีบ
- ระยะดิ่ง: ช่องบันไดต้องมีความสูงจากขั้นบันไดหรือชานพักถึงเพดานไม่น้อยกว่า 1.90 เมตร ตลอดแนวทางเดิน
2. ข้อกำหนดของประตูหนีไฟ
- ขนาดและทิศทางการเปิด: ประตูบันไดหนีไฟต้องมีความกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 85 เซนติเมตร และมีความสูงไม่น้อยกว่า 2.00 เมตร โดยบานประตูต้องเปิดผลักออกไปตามทิศทางของการหนีไฟเสมอ เพื่อป้องกันการถูกดันปิดเมื่อมีคลื่นฝูงชนวิ่งหนีภัย
- อัตราการทนไฟ: ประตูและวงกบต้องสร้างด้วยวัสดุทนไฟที่มีอัตราการทนไฟไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมง และต้องติดตั้งอุปกรณ์ปิดประตูกลับอัตโนมัติ (Door Closer) เพื่อรักษาความดันและป้องกันควันไฟ
- บันไดหนีไฟ ต้องเป็นแบบที่เปิดออกจากภายในอาคารได้โดยไม่ต้องใช้ลูกกุญแจ (เช่น คานผลักหนีไฟ Panic Exit Device) และห้ามใส่กลอนหรือกุญแจล็อกที่ทำให้ผู้อพยพเปิดเข้าไปยังช่องบันไดหนีไฟไม่ได้โดยเด็ดขาด
3. ชานพักและราวกันตก
- ขนาดชานพัก: บันไดที่มีความสูงเกิน 3.00 เมตร ต้องจัดให้มีชานพักบันไดทุกช่วงความสูง 3.00 เมตร และความกว้างของชานพักต้องไม่น้อยกว่าความกว้างสุทธิของตัวบันได
- ราวบันไดและราวกันตก: ต้องมีความสูงไม่น้อยกว่า 90 เซนติเมตร และไม่เกิน 1.10 เมตร มีความมั่นคงแข็งแรง สามารถรองรับน้ำหนักและแรงผลักดันจากฝูงชนได้อย่างปลอดภัย
4. การระบายอากาศและระบบอัดลม (สำหรับอาคารสูง)
- สำหรับอาคารสูง (ความสูงตั้งแต่ 23.00 เมตรขึ้นไป) หรืออาคารขนาดใหญ่พิเศษ ช่องบันไดหนีไฟภายในอาคารจะต้องไม่มีช่องเปิดหรือหน้าต่างที่เชื่อมต่อกับพื้นที่ใช้งานส่วนอื่นของอาคาร
- บังคับให้ติดตั้งระบบอัดลม (Stairwell Pressurization System) เพื่อสร้างความดันอากาศภายในช่องบันไดหนีไฟให้สูงกว่าภายนอก ป้องกันไม่ให้กลุ่มควันและก๊าซพิษแทรกซึมเข้ามาในช่องบันไดขณะเปิด-ปิดประตู หรือหากเป็นบันไดที่อยู่ริมผนังนอกอาคาร จะต้องมีช่องระบายอากาศสู่อากาศภายนอกที่มีพื้นที่รวมกันไม่น้อยกว่าเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด
5. ป้ายบอกชั้นและแสงสว่าง
- ผนังภายในช่องบันไดต้องติดตั้งป้ายบอกตำแหน่งชั้นอย่างชัดเจน เพื่อให้ผู้อพยพและเจ้าหน้าที่ดับเพลิงทราบตำแหน่งชั้นปัจจุบันได้ทันที
- ตามกฎกระทรวงและมาตรฐาน วสท. กำหนดให้ช่องบันไดหนีไฟและเส้นทางหนีภัย ต้องมีระบบไฟฟ้าแสงสว่างฉุกเฉินที่มีระดับความส่องสว่างเพียงพอ และสามารถทำงานต่อเนื่องได้ทันทีเมื่อระบบไฟฟ้าปกติหยุดชะงัก
สิ่งที่ขาดไม่ได้! อุปกรณ์ช่วยชีวิตในช่องบันไดหนีไฟ
แม้โครงสร้างบันไดหนีไฟจะแข็งแรงและได้มาตรฐานเพียงใด แต่หากตกอยู่ในสภาวะมืดมิดและเต็มไปด้วยควัน การหาทางออกย่อมเป็นไปได้ยาก อุปกรณ์ระบบความปลอดภัยทางแสงสว่างจึงเป็นองค์ประกอบที่กฎหมายกำหนดว่าต้องมีคู่กันเสมอ
โคมไฟฉุกเฉิน (Emergency Light)
เมื่อเกิดเพลิงไหม้ ระบบจ่ายไฟหลักของอาคารมักจะถูกตัดวงจรทันทีเพื่อป้องกันไฟฟ้าลัดวงจร ส่งผลให้ช่องบันไดหนีไฟตกอยู่ในความมืดมิด ซึ่งเป็นต้นเหตุของการเหยียบกันหรือสะดุดตกบันได การติดตั้งโคมไฟฉุกเฉินที่ได้รับมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (มอก. 1102-2538 และ มอก. 1955-2551) จะช่วยจ่ายแสงสว่างส่องทางลงสู่ชั้นล่างได้อย่างต่อเนื่อง โดยผลิตภัณฑ์ของ Sunny มีระบบทดสอบสมรรถนะตัวเครื่องและแบตเตอรี่อัตโนมัติ (Auto Test) ให้แสงสว่างคงที่ยาวนาน และมีความทนทานสูง จึงมั่นใจได้ว่าระบบแสงสว่างจะพร้อมทำงานเต็มประสิทธิภาพในวินาทีฉุกเฉิน
ป้ายทางออกหนีไฟ (Fire Exit Sign)
การระบุทิศทางเป็นสิ่งสำคัญมากในภาวะวิกฤต ป้ายทางออกหนีไฟทำหน้าที่เป็นเสมือนเข็มทิศชี้นำเส้นทางไปยังประตูบันไดหนีไฟและทางออกสู่ภายนอกอาคาร การเลือกใช้ป้ายทางออกหนีไฟ คุณภาพสูงจาก Sunny ทั้งแบบกล่องไฟ (EX Series) และแบบป้ายบาง Slim Line (SL Series) ที่ใช้หลอด LED คุณภาพสูง กระจายแสงสว่างสม่ำเสมอทั่วทั้งแผ่นป้าย พร้อมฟังก์ชัน ECO Mode ประหยัดพลังงาน และมีแบตเตอรี่สำรองไฟยาวนานตามมาตรฐาน วสท. จะช่วยให้มองเห็นสัญลักษณ์นำทางได้อย่างชัดเจนแม้ในระยะไกลหรือท่ามกลางม่านควัน
อาคารแบบไหนบ้างที่กฎหมายบังคับให้ต้องมีบันไดหนีไฟ
กฎหมายควบคุมอาคารได้ระบุลักษณะอาคารที่ต้องมีบันไดหนีไฟไว้อย่างชัดเจน เพื่อความปลอดภัยของผู้อยู่อาศัยและผู้ใช้งาน ดังนี้
- อาคารสูงและอาคารขนาดใหญ่พิเศษ: อาคารที่มีความสูงตั้งแต่ 23.00 เมตรขึ้นไป หรืออาคารที่มีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในหลังเดียวกันตั้งแต่ 10,000 ตารางเมตรขึ้นไป ต้องมีบันไดหนีไฟที่เป็นบันไดปิดล้อมไม่น้อยกว่า 2 แห่ง ตั้งอยู่ในตำแหน่งที่ห่างกันและเดินถึงได้สะดวก
- อาคารพักอาศัยรวม คอนโดมิเนียม และโรงแรม: ที่มีความสูงตั้งแต่ 4 ชั้นขึ้นไป หรือสูง 3 ชั้นที่มีพื้นที่ดาดฟ้าเกิน 16 ตารางเมตร
- อาคารสาธารณะและอาคารพาณิชย์: ตึกแถว ห้องแถว หรือสำนักงานที่มีความสูงตั้งแต่ 4 ชั้นขึ้นไป ต้องจัดให้มีบันไดหนีไฟเพิ่มเติมจากบันไดหลัก เพื่อรองรับปริมาณการหนีภัยของผู้ใช้อาคารจำนวนมาก
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับบันไดหนีไฟ
บันไดหนีไฟตามกฎหมายต้องมีความกว้างเท่าไหร่
ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) บันไดหนีไฟภายในอาคารต้องมีความกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 90 เซนติเมตร ส่วนบันไดหนีไฟภายนอกอาคารต้องมีความกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร และมีลูกนอนกว้างไม่น้อยกว่า 22 เซนติเมตร ลูกตั้งสูงไม่เกิน 20 เซนติเมตร
ประตูบันไดหนีไฟ เปิดทิ้งไว้ได้ไหม
ไม่ได้เด็ดขาด ประตูบันไดหนีไฟต้องมีอุปกรณ์ปิดประตูกลับอัตโนมัติ (Self-closing) และต้องปิดสนิทอยู่เสมอ ห้ามนำสิ่งของมาค้ำหรือขัดขวางการปิด เพราะหากเปิดค้างไว้ ควันไฟและความร้อนจะทะลักเข้าสู่ช่องบันได ทำให้เส้นทางอพยพกลายเป็นปล่องควันพิษที่เป็นอันตรายต่อชีวิต
อาคารกี่ชั้นถึงต้องมีบันไดหนีไฟ
ตามกฎหมาย อาคารที่สูงตั้งแต่ 4 ชั้นขึ้นไป หรืออาคารสูง 3 ชั้นที่มีพื้นที่ดาดฟ้าเกิน 16 ตารางเมตร ต้องจัดสร้างบันไดหนีไฟเพิ่มเติมจากบันไดหลักอย่างน้อย 1 แห่ง เพื่อความปลอดภัยในการอพยพผู้ประสบภัย
ทำไมช่องบันไดหนีไฟจึงต้องติดไฟฉุกเฉินและป้ายทางออก
เพราะเมื่อเกิดอัคคีภัย ระบบไฟฟ้าหลักจะดับลง การติดตั้งโคมไฟฉุกเฉิน และป้ายทางออกหนีไฟจะช่วยสร้างทัศนวิสัย ชี้ทางหนีไฟ ป้องกันการหกล้ม และนำพาผู้ประสบภัยออกจากอาคารได้อย่างรวดเร็วและปลอดภัยที่สุด
สรุปบทความ
บันไดหนีไฟที่ได้มาตรฐานตามกฎหมายและหลักวิศวกรรม คือเส้นทางกอบกู้ชีวิตที่ทุกอาคารต้องใส่ใจและหมั่นตรวจสอบความพร้อมใช้งานอยู่เสมอ Sunny Emergency Light ผู้ผลิตและจัดจำหน่ายอุปกรณ์ไฟฉุกเฉินชั้นนำของไทย พร้อมให้บริการด้วยผลิตภัณฑ์เพื่อความปลอดภัย ทั้งโคมไฟฉุกเฉิน ป้ายทางออกหนีไฟ และตู้ควบคุมระบบไฟฉุกเฉินที่ได้มาตรฐานระดับสากล เพื่อสร้างความอุ่นใจในทุกเสี้ยววินาทีวิกฤต ดูรายละเอียดสินค้าเพิ่มเติมบนเว็บไซต์ได้เลย
สนใจสั่งซื้อสินค้าออนไลน์จาก SUNNY ได้ที่
- ร้านค้า ShopeeMall บน Shopee
- ร้านค้า LazMall บน LAZADA
- Line Official @SunnyThailand
- Email [email protected]
หรือเลือกซื้อสินค้าผ่านร้านโมเดิร์นเทรดอย่าง ไทวัสดุ โฮมโปร เมกะโฮม Bean & Beyond หรือ ตัวแทนจำหน่ายไฟฉุกเฉิน SUNNY ใกล้บ้านคุณ และหากคุณมีคำถามเพิ่มเติมเกี่ยวกับไฟฉุกเฉิน และอุปกรณ์อื่น ๆ สามารถติดต่อเราได้ที่ 02-378-1034
